“It’s now very common to hear people say, ‘I’m rather offended by that.’ As if that gives them certain rights. It’s actually nothing more… than a whine. ‘I find that offensive.’ It has no meaning; it has no purpose; it has no reason to be respected as a phrase. ‘I am offended by that.’ Well, so fucking what.” – Stephen Fry

Wanneer gaat een grap te ver? Kan een grap wel te ver gaan? Er is altijd wel iemand te vinden die een bepaalde grap leuk vindt, maar betekent dit, dat je die grap ook moet maken? Ik ben ooit op een open mic zonder een grap te hebben een verhaal begonnen over dat ik een neger (kan dit woord nog? Heeft het ooit gekund?) zag wielrennen en dat je dat niet vaak ziet. Mijn hoofd ging naar Usain Bolt en Michael Johnson naar het hoofd van Adolf Hitler toen Jesse Owens de 100 meter sprint won en ik zei “je ziet ze wel vaak rennen”. Iemand uit het publiek zei lachend tegen zijn buurman “ja, met een TV onder hun arm”. Ik stopte mijn verhaal, sprak hem aan, herhaalde wat hij zei en drukte hem op het hart bij het verlaten van de zaal toch vooral zijn witte puntmuts niet te vergeten en heb dit onderwerp nooit meer aangesneden. Ik hield mezelf voor dat ik niet wil bijdragen aan de sprongen die andermans gedachten in het publiek maakte, maar is dat wel fair? 

We leven in een tijd dat het voor bekende comedians lastig is om op een open mic dingen zomaar uit te testen als deze ‘op het randje’ zijn. Camera’s zijn overal en voordat je eenmaal besloten hebt dat het woord ‘neger’ echt niet meer kan anno 2019, sta je al op YouTube te shinen en ben je een racist. Tracy Morgan deed zijn zogenaamde ‘homophobic rant’, werd gefilmd en andere mensen die hem kenden boden hun excuses aan voor zijn vreselijke gedrag. Louis C.K. counterde met het freedom of speech argument. Weer andere comedians zeggen dat ze ‘maar comedian zijn’ en dat je als moderne hofnar niet al te serieus genomen moet worden en ik heb mezelf voorgehouden dat ik niet wil bijdragen aan andermans foute interpretatie, wat weer neerkomt op zelfcensuur. Het gevaar is dat zelfcensuur op een grotere schaal nu toegepast gaat worden, omdat niemand een dergelijke PR nachtmerrie wil. Vergeet ook vooral niet het Michael Richards ‘N’ word incident en de reacties daarop, waaronder “als dit vijf jaar eerder was geweest, had niemand het gezien en was het een anekdotisch verhaal onder comedians geworden”. Ok, true, maar maakt dat het acceptabeler? Nee. Het verschil zit hem hier natuurlijk in de setting en de intentie.

Seinfeld en Chris Rock spelen in Amerika niet meer op colleges, vanwege de publieke correctheid die het ze in hun ogen onmogelijk maakt. Maar is dit wel zo? Leven we misschien niet gewoon in een andere tijd en zijn er andere spelregels voor comedy? Natuurlijk is het waar dat als je beledigd bent vanwege een comedian dat je simpelweg niet naar die persoon hoeft te gaan kijken en je nadat je dat gevoel hebt gehad nog steeds dezelfde persoon bent als daarvoor en voor iedere comedian is er wel een publiek te vinden, maar misschien is de maatschappij wel delicater en is er behoefte aan een andere vorm van comedy. Is het de comedian die bepaalt wat grappig is, of het publiek? En wordt political correctness teveel gebruikt om free speech in te dammen, of wordt er als iemand aangeeft dat hij of zij iets a-relaxed vindt, te snel gezegd “rot op met je political correctness”. Een groot verschil met comedians vroeger natuurlijk ook dat er vroeger geen video’s lekte van open mics, waar grappen geboren worden en aan wordt geschaafd en ja, dan wordt er wel eens een grens overschreden.

Ik merk voor mezelf dat ik het belangrijk vind dat een grap grappiger is dan dat hij grof is. Ik zie beginnende comedians grove dingen zeggen die meer choqueren dan grappig zijn en dan heel verbaasd zijn dat er niemand lacht, want bij Hans Teeuwen lachen ze wel. Sommigen gooien het zelf op instagram of andere social media. Maar ja, voor offensive jokes geldt hetzelfde als voor iedere andere vorm van humor, het is wel een vak en de helden die het er ver mee hebben geschopt hebben jaren geschaafd en gewerkt tot ze hun publiek hadden gevonden, maar ook hun stem en de juiste toon. 

Jeff Ross, roastmaster en eindbaas, zei laatst: “I’d rather hear a racist joke in a comedy club and let it get an honest reaction than hear a racist joke mumbled to me backstage by a drunken audience member. When these things are in the hands of professionals, a joke about race and sex and politics, it brings people together. You all laugh or don’t laugh together. As soon as it’s whispered behind the scenes it’s ugly.” en daar zit hem misschien wel de crux ook, wat is de intentie erachter en wat is het doel? 

Ook voor het publiek ligt er een rol natuurlijk. Als je iets niet leuk vindt, ga er dan simpelweg niet heen. Laat het links liggen (of extreem rechts) en ga verder met je leven. Je bent beledigd? Ok, kut voor je, en nu? In een wereld waar alle informatie binnen een klik beschikbaar is, is het natuurlijk logisch dat je iets tegenkomt waar je het niet mee eens bent, of wat je als beledigend ervaart. Kijk er dan gewoon niet naar, klik er niet op en ontvolg. Er zijn ook comedians out there die je wel leuk zult vinden en die wel binnen de door jou gestelde grenzen acteren. Kijk daarnaar, lach en eet je broodje pindakaas.